زمين در « سراجو » « 1 » 3 برابر و در ساير شهرها ، قيمت هرچيزى بالنسبه زياد شده و تنزيل پول كاسته شده ، تقريبا نصف شده [ است ] . اين چيزها را پاشايان دولت « عثمانى » خوب استنباط كرده‌اند ، و حالا مىدانند كه اگر وضع سياست « ثبات » و « قيامى » پيدا كند ، زمينى كه فيما بين « پرا » و « تراپيا » است ، از حثيثت طراوت و منفعت ، خيلى باقيمت‌تر از هر قطعه زمينى است در « فرنگستان » كه به اين وسعت باشد ، و هم تنظيماتى كه بالاتفاق با دولت « استريا » قرار داده شود ، رفع « صعوبت مذهبى » نيز مىشود . به اعتقاد مسلمانان يك كره « 2 » زمين به كفار نبايد داده شود ، اما هيچ چيز « اعليحضرت سلطان » را مانع نمىشود به مستأجرى كه ايشان را از روى تاريخ مىداند سلطان عصر بوده و اعتقاد در حق ايشان دارد ، اجاره بدهند . على اى حال ، به‌طور اختصار ناقصانه ، حلّ عقدهء گفتگوى شرقى را بيان كردم . براى حلّ اين عقده نيز رعاياى « هند » اعليحضرت ملكهء معظمه ، از روى جان و دل براى جان‌نثارى حاضرند . حلّ اين عقده ، عاقبت [ به ] خيرى خواهد داشت ، هم براى رعيت و ملّت آسايش خواهد شد و هم شامل امنيت « يوروپ » خواهد گشت . در مائه « 3 » آينده ، به نظر من چنين مىنمايد كه اگر دولت « استريا » در اين چند سال اخير از راه درستى براى تعميل قانون داخله خوب از عهده برآمده و وضع « تحبّب » را منبسط كرده ، دول معتبره را لازم است در اين خصوص اعتراف به « حريّت » و « نظم » و « نسق » وى بكنند ، طولى نخواهد كشيد كه وضع « تودّد » و « وفاق » ، عموميّت پيدا خواهد كرد ؛ و آن مللى كه مخالف احكام و اوامر سلاطين مستقله‌اى هستند ، بايد قهرا و جبرا قبول نمايند ؛ زيرا كه فقط همين « مرافقت » « 4 » و « موافقت » است كه عالم را از آتش و خرابى اين جنگ جديد خلاصى مىدهد . خيلى جاى تعجب خواهد بود اگر قضاى آسمانى و حكم ربّانى روس را مقدّر كرده باشد محض فايدهء شخصى خود ، از نتيجهء به اين خوبى تجاوز نمايد . على اى حال ، به قدر كفايت اشارتى شد .

--> قومى صرب ، بوسنيايى و كروات تشكيل مىدهد . ( 1 ) . سارايوو ( Sarajevo ) پايتخت جمهورى بوسنى و هرزگوين . ( 2 ) . منظور : كرت . ( 3 ) . در اصل : ماهء . به‌معناى قرن ( 4 ) . همراهى ، همگامى ، سازگارى .